AbiusX

ادامه‌ی بحث ولایت فقیه مقدماتی (۱) …

در ادامه بحث ولایت فقیه مقدماتی، به موضوع از دید علّی و بالا به پایین نگاه بیشتری خواهیم داشت و از براهین معلولی (مانند آنچه در بحث قبل استفاده شد) کمتر استفاده خواهیم کرد. در ابتدا تفاوت ولایت مطلقه و ولایت شرعی فقیه و در ادامه نظریه‌های انتخاب و انتصاب را طرح خواهیم کرد.

ولایت فقیه از ابتدای قرن چهارم اسلام توسط مراجع شیعه در امور شرعی همواره وجود داشته و در آن شکی نیست، بحثی که در سالهای اخیر نیز چالش برانگیز شده‌است، بحث ولایت مطلقه فقیه است، یعنی فقیه نه تنها در امور شرعی و دینی ولایت دارد، بلکه بر کلیه مسائل زندگی، از جمله سیاسی و اجتماعی نیز ولایت دارد و به نوعی حکومت امام زمان (عج) را تداعی می‌نماید. در اثبات این ادعا بسیار نوشته‌اند و بسیار نیز دلیل آورده‌اند و همچنین در رد آن با استفاده از احادیث و قرآن و دیگر دلایل نقلی (از جمله توسط آقای حسینعلی منتظری)

اگر ولایت فقیه را همانگونه که در قسمت قبلی مطرح و تعریف کردیم و بر آن تکیه کردیم، نیابتی از امام زمان و ولایت خدایی بر روی زمین بدانیم، قطعا اینگونه ولایت، مطلقه خواهد بود، یعنی ولی فقیه حق دخل و تصرف در کلیه اموال امت اسلامی دارد (البته بدون ظلم) و حتی در جانهای آنان را داراست. اما آیا واقعا ولایت فقیه اینگونه است؟ برای بررسی این ادعا، نظریات انتخاب و انتصاب را تطبیق می‌دهیم:

نظریه انتخاب تبیین می‌کند که ولی فقیه، فردیست که توسط مردم انتخاب می‌شود و مشروعیت خود را به همراه مقبولیت، از مردم می‌گیرد. در این نظریه، مردم حق خود را نزد خبرگان به وکالت می‌گذارند تا خبرگان برای آنها ولی انتخاب کنند. با این حساب، ولی فقیه انتخابی، نه تنها به استناد حق مردم مشروعیت دارد، بلکه تمام مواردی که برای منتخبین دموکراتیک مشکل محسوب می‌شود را نیز داراست (به عنوان مثال با تغییر نسل دیگر مشروعیت ندارد) ناگفته نماند که حکم فقط از آن خداست و مردم حق ولایت بر خود ندارند که بخواهند به کسی وکالت بدهند. در هر صورت بررسی ایرادات وارد به نظریه انتخاب در این مختصر نمی‌گنجد.

و اما نظریه انتصاب، ادعا می‌کند که ولی فقیه در هر زمانی مشخص و فردی خاص است که از طرف امام عصر (عج) انتصاب و مشخص گردیده است، امام با ولایت مخصوص خود جریان زمان را طوری دگرگون می‌کند که این فرد، در صورتی که مردم به دنبال حکومت اسلامی باشند، انتخاب شود. این انتخاب که توسط خبرگان صورت می‌گیرد، در واقع کشف ولی فقیه است نه دادن حقی به وی، و در ادامه خبرگان فقط این مورد را بررسی می‌کنند که آیا فرد مورد نظر هنوز ولی است یا از ولایت ساقط شده، و خود هیچگونه حقی در تعیین یا عزل او ندارند.

این نظریه با واقعیتی که در جامعه ما دیده‌شده، بیشتر سازگاری دارد (البته اگر از چیزی که از دید معاندان واقعیت نامیده می‌شود، دور بمانیم!) همانگونه که امام خمینی (ره)‌ درمیان اینهمه انسان والا و بزرگوار دیگر، به ناگه و با خواست الهی قدرت یافت و بسیار در کل جهان تاثیرگذار شد.

در انتها جای دارد که مساله انتخاب رهبر معظم انقلاب، آیت الله سیدعلی خامنه‌ای را مروری اجمالی کنیم. تا چند روز قبل از فوت امام خمینی، نقشی به نام ولی فقیه در قانون اساسی جمهوری اسلامی وجود نداشت، بلکه شورای رهبری وجود داشت. به ناگه هنگامیکه امام در بستر بودند، این قانون تغییر یافت. در مجلس خبرگان، کاندیداهایی مطرح بودند ولی هیچکدام از آنها سیدعلی خامنه‌ای نبود، تا هنگامی که آقای هاشمی رفسنجانی و احمد خمینی، اعلام کردند که از حضرت امام شنیده‌اند آقای خامنه‌آی را فردی مناسب و صددرصد بجا معرفی کرده و پس از اعلام این موضع، دیگران نیز کم کم خاطراتی که از امام در این راستا داشتند معرفی کردند و نهایتا ایشان را انتخاب کردند، ولی ایشان در دفاع از خود این امر را نپذیرفت (و در فیلم‌هایی که موجود است بسیار نیز ناراحت شد)  و موارد دیگری که همگی به طرزی جالب انتخاب ایشان را به این سمت رقم زدند.

مطالب مرتبط